روزنامه تهران امروز
گفتوگوي «تهرانامروز» با امير آقايي، بازيگر سريال «عبور از پاييز»
توقع معجزه ندارم!
چند سال پيش ابراهيم حاتميكيا از بازيگري در سريالش استفاده كرد كه همان موقع هم با بازياش نظر بسياري از منتقدان و مخاطبان سريال «خاك سرخ» را توانست جلب كند. بازيگري كه گرچه اصالتا آذريزبان است اما بهخوبي توانست نقش يك فرد جنوبي را بازي و حتي لهجهاش را بهخوبي ادا كند. اين بازيگر كسي نبود جز امير آقايي. امير آقايي هيچوقت از آندسته بازيگراني نبود كه بخواهد...
گزارش «تهران امروز» از كتابخانههاي عمومي در تابستان
و سپس؛ هيچ كس نبود
كتابخانه، محلي براي ذخيره كتاب است تا در موقع مقتضي از آن استفاده شود.متاسفانه آنچه كه مشهود است، نقصان بيشتر كتابخانههاي كشور بهويژه در شهرستانهاست كه دليل عمده آن را ميتوان كمبود فضاي كتابخانه و در تبع آن نبود كتابهايي كه گاه مورد نياز عموم قرار ميگيرند، دانست. با توجه به زندگي امروزي و كوچكي محل زندگي اكثر مردم، كمتر كسي از قشر متوسط يا ضعيف جامعه ميتواند همه كتابهاي موردنظر خود را در خانه نگاه دارد يا اصلا توانايي تهيه آن را داشته باشد. براي همين كتابخانههايي كه پسوند «عمومي» را يدك
سارا فرجي
تهران امروز
در گرماي تابستان جز صداي كولر آبي و پچپچهاي كتابداران در كتابخانههاي عمومي صداي ديگري به گوش نميرسد.
انگار با شروع تعطيلات تابستان، كتابخانهها هم كه اتفاقا بايد فعاليتشان بيشتر شود تعطيلي خاموش را ترجيح دادهاند. حاجت به مرثيهسرايي نيست بايد ديد كه اين خواب تابستاني جبري است يا نه؟نه اصلا اين يك خواب تابستاني نيست خوابي است براي همه فصلها، مسالهاي كه هميشه در مورد استقبال ازكتابخانهها ثابت بوده است اينكه كتابخانههاي عمومي كشور مشكلاتي مثل پايين بودن مدرك كتابداران، كمبودن تعداد كتابخانهها، كمبودن تعداد كتابها، كمي فضاي اختصاص داده شده به كتابخانهها و... را دارند و همين مسائل موجب استقبال كم از كتابخانههاي كشور شده است.براساس آخرين آمارهاي منتشر شده از سوي معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي رئيسجمهوري، تعداد كتابخانههاي عمومي در مناطق شهري كشور در سالهاي 18 تا 68 با رشد 8/1 درصدي روبه رو بوده و طي شش سال تعداد اعضاي كتابخانههاي عمومي با روندي نسبتا ثابت تنها 4/1 درصد رشد داشته و همين آمارها نشان ميدهد در اين مدت زماني تعداد مراجعان به كتابخانههاي عمومي كشور
53 درصد كاهش يافته است.
هرساله در ابتداي فصل تابستان، كتابخانه و فرهنگسراهاي كشور طرحهايي را براي ترويج و تشويق كتابخواني ارائه ميدهند تا بلكه مردم به بهانه شركت در اين طرحها به كتابخانهها
هم سري بزنند اما اينكه تا به حال اين طرحها چقدر بازدهي داشتهاند سوالي است كه بايداز مسئولان اين حوزه پرسيد. اما اينكه با وجود اين همه تلاش چرا در تابستان، فصلي كه وقت آزاد قشر جوان و نوجوان آزاد است كاهش تعداد مراجعهكنندگان چشمگيرتر ميشود مسالهاي است كه از كتابداران چند كتابخانه در سطح شهر تهران جويا شديم.
فرزانه پارسا، مسئول كتابخانه محقق حلي در غرب تهران كه جزو كتابخانههايي است كه معمولا ميزبان مراجعان بسياري است از اينكه كتابخانهها در حال حاضر تبديل به قرائتخانه شدند گلايه ميكند و ميگويد: متاسفانه تعداد مراجعان ما در تابستان كاهش پيدا ميكند و علت اصلي تنزل هم شايد اين باشد كه بيشتر جامعه استفاده كننده از كتابخانه، افراد كنكوري هستند و به محض اينكه در مردادماه كنكور تمام ميشود حضورشان كمرنگ ميشود. در حالي كه تعريف قرائتخانه با كتابخانه متفاوت است. پارسا در ادامه ميگويد: بهنظرم اگر بخواهيم وضعيت كتابخانهها را در تابستان بهبود دهيم بايد براي تابستان برنامههاي متنوعي در نظر بگيريم تا مخاطبان جذب كتابخانهها شوند. مثلا كلاسهاي فوقبرنامهاي كه فكر ميكنيم براي مراجعان كاربردي است تا مراجعان به بهانه اين كلاسها هم كه شده به كتابخانهها بيايند.
اما اين همه مساله نيست چرا كه بهنظر ميرسد رسانهها در امر كتاب كاركرد صرف خود را دارند و از صندليهاي خالي كتابخانهها در تابستان گوياي اين مساله است كه بازار كتابخانهها در تابستان كساد است و مشخص نيست كه مسبب واقعي آن كيست؟ علي محسني، مسئول كتابخانه پارك شهر معتقد است كه نه تنها در تابستان تعداد مراجعان كمتر نميشود بلكه حجم ارباب رجوع افزايش هم مييابد. وي معتقد است: سالنهاي قرائتخانه در شش ماهه اول سال ميزبان بيشترين حجم جمعيت است اما پس از گذشت دهه اول مردادماه حضور افراد در سالنهاي قرائتخانه كاهش يافته و در عوض بخش امانت كتاب با افزايش مراجعان مواجه ميشود.اما به راستي چه عواملي ميتواند به عنوان جذبكننده مخاطبان به كتابخانهها در كنار كتاب، نقش كليدي داشته باشد؟ فعاليتهاي جنبي كتابخانهها از جمله برنامههايي است كه در ابتداي تابستان توسط كتابخانهها ارائه ميشود. اين مراكز به نوعي در اجراي آن با يكديگر در رقابت هستند كه نمونه آن كتابخانه شيخ هادي است كه به عنوان بزرگترين كتابخانه غرب پايتخت در حال فعاليت است و امسال طرحي را با عنوان طرح «تابستان كتاب» ارائه داده. براساس اين طرح تسهيلات ثبتنام، جستوجوي رايانهاي منابع و امكان بهرهمندي از ويژهبرنامههاي فرهنگي و ادبي كتابخانه براي اعضاي ثابت و ساير علاقهمندان فراهم شده است. همچنين اجراي كلاسهايي متنوع براي گروههاي متفاوت از ديگر برنامههاي اين كتابخانه در تابستان است. وفا قبادپور، مسئول كتابخانه شيخهادي معتقد است مهمترين مسالهاي كه افراد را به كتابخانه ميكشاند بهخصوص در اوقات فراغت و تعطيلات، برخورد كتابدار با مراجعان است چرا كه اگر كتابدار فرد مطلعي باشد و از لحاظ روابطه عمومي هم با مراجعان رابطه صميمانه برقرار كند افراد براي حضور در كتابخانه مشتاق ميشوند چرا كه هرچه ارتباط مراجعهكننده با كتابدار پوياتر باشد طيف مخاطبان بيشتر ميشود. قبادپور در ادامه ميگويد: خانمهاي خانهدار و كودكان جزو گروههاي سني هستند كه در تابستان مراجعه بيشتري به كتابخانه دارند.
قبادپور معتقد است يكي از دلايل كاهش مراجعان به كتابخانهها در تابستان از بين رفتن دغدغه كنكور است.
درحالي كه مسئولان اين دو كتابخانه بزرگ غرب تهران معتقدند در تابستان حضور مراجعان كم نميشود، معاون آفرينش و اجراي فرهنگسراي بهمن در اظهاراتي جالب ميگويد: شلوغي كتابخانهها ملاكي براي تخمين زدن تعداد افراد كتابخوان نيست و بحث كنكور بايد از بحث كتابخواني تفكيك شود.
شهرام كرمي معتقد است: با يك برنامهريزي صحيح فعاليت كتابخانهها از بحث كنكور تفكيك شدني است كه اين كار مستلزم فرهنگسازي است زيرا با تعطيل شدن سالنهاي مطالعه، آمار مراجعهكنندگان به كتابخانه تنزل پيدا ميكند. اما زماني كه در فرهنگسازي،كتاب بهعنوان نياز جامعه شناخته شود مخاطبان هم چند برابر خواهند شد.
وي در ادامه به روزرساني كتابها را موضوع بسيار مهمي براي حضور افراد در كتابخانهها دانست و گفت: براي جذب مخاطب و پاسخگويي به نيازهاي آنها مهم است كه كتابهاي كتابخانهها به موقع بهروز شوند.در پايان تمام اين اظهارنظرها باز هم علامت سوالهايي جدي پيشروي اين بحث باقي است كه براي پاسخ آنها اتفاقا پاسخگويي هم وجود ندارد؛ سوالهايي مثل اينكه دليل اصلي حضور كمرنگ افراد در كتابخانهها خصوصا در تابستانها كه ظاهرا فراغت بال بيشتري وجود دارد را در كجا بايد جست؟ آيا اين تنزل به كيفيت مخازن كتاب مرتبط است يا برخوردهاي احتمالي كتابداران؟
با اينكه مساله فرهنگسازي كه مدتهاست در همهجا مطرح ميشود و ريشه حقيقي آن نيز گويا دچار يك بيفرهنگي مفرط شده است در پايان اينكه چرا با وجود تمام اين چراها، باز هم از آماري حرف ميزنيم كه گوياي افزايش مطالعه سرانه كتابخواني در ايران است؟
خانمهاي خانهدار و كودكان جزو گروههاي سني هستند كه در تابستان مراجعه بيشتري به كتابخانه دارند و ساعات انتهايي روز هم جزو زمانهايي است كه با بيشترين حجم مراجعهكننده مواجهيم
يادداشت
يك وضعيت معكوس كتابخانهاي
عباس كريمي
تهران امروز
كتابخانه محلي است چندمنظوره كه دو كاركرد اصلي آن، ارائه كتاب و قرائتخانه است.
يك كتابخانه استاندارد علاوه بر داشتن محيط مناسب و آرام براي استفاده كتابخوانان بايد از ظرفيت خوبي نيز از نظر تنوع و تعداد كتاب برخوردار باشد.در واقع كتابخانه بايد محلي باشد كه مراجعهكننده در آن احساس بينيازي به متون مكتوب داشته باشد و معمول آن، اين است كه حداقل كتابهاي قديميتري كه در بازار يافت نميشود در آنجا قابل دسترسي باشد.
متاسفانه در كتابخانههاي ايران وضعيت معكوس است و كتابهاي 10 سال اخير بهوفور و حتي چندين جلد از آن يافت ميشود و از كتابهاي 10 سال گذشته به قبل بهسختي ميتوان سراغي گرفت.احتمال ميرود كه اين وضعيت به برنامهريزي چند سال گذشته دولت در تجهيز كتابخانهها بازگردد اما نكتهاي كه در اين زمينه ناديده گرفته شده، تهيه آسان كتابهاي قديميتر است كه در بازار كتابهاي دستدوم ديده ميشود.وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ميتواند با تهيه و بررسي كتابهاي لااقل پس از انقلاب اسلامي كه همگي مجوز قانوني نشر دارند، يكي، دو كتابخانه را به اين كار اختصاص دهد تا علاقهمندان به اين كتابها بتوانند از آنها استفاده كنند.اين درست است كه برخي از منابع موردنظر بهراحتي در اينترنت قابل دريافت هستند اما برخي از اين منابع تحريف شدهاند. از سويي، بسياري از كتابها در اينترنت وجود ندارند يا اگر هم باشند از منظر برخي محققان قابل اعتماد نيستند. كتابخانه ملي، مركزي است كه بسياري از كتابهاي كشور در آن وجود دارد. هرچند اين مركز نيز كل كتابهاي منتشره را در اختيار ندارد. با اين حال، بهدليل شرايط ويژهاي كه اعضاي آن دارند و نيز محل آن كه در دسترس خيلي از تهرانيها و تمام غيرتهرانيها نيست، نميتواند در رفع اين نقيصه كارگشا باشد.
حقيقت اين است كه كتابخانهها به قرائتخانه تبديل شدهاند و عمده افرادي كه به آن مراجعه ميكنند دانشآموزان و دانشجوياني هستند كه مطالعه درسي دارند.
و همه اينها به اين خاطر است كه كتابخوانان حرفهاي كتابهاي موردنظرشان را كمتر در كتابخانهها مييابند.
مساله ديگري كه در اين زمينه وجود دارد، بالا بودن عناوين كتاب (بيش از 50 هزار عنوان) در سال است كه متاسفانه بدون توجه به نيازهاي كتابخانهاي به كتابخانهها تزريق ميشود. مسالهاي كه موجب ميشود فضاي كافي براي حضور كتابهاي ديگر باقي نماند.
اگر در يك تفكيك كلي، كتابخانهها را از قرائتخانهها جدا كنيم، مراكزي مناسب بهوجود ميآيد كه مخاطبان خاص خود را پيدا ميكند؛ آنهايي كه براي مطالعه ميآيند و افرادي كه ميخواهند فقط درس بخوانند.
اخبار كتاب
زنان بيشتر از مردان به كتابخانه ميروند
بر اساس تازهترين آمار يك پژوهش دانشگاهي مراجعهكنندگان به كتابخانههاي تهران نسبت به كتابهاي علمي [درسي] بيشترين علاقه را نشان دادهاند. 23 /7 درصد مراجعان كتابهاي تاريخي، 95 /61 درصد كتابهاي علمي، 67 / 6 درصد كتابهاي ادبي، 02 /20 درصد كتابهاي داستان و رمان و 11 /4 درصد كتابهاي ديگر را ميخوانند.عنوان اين پژوهش «رفتار اطلاعيابي مراجعان به كتابخانههاي سازمان فرهنگي - هنري شهرداري تهران در مناطق02 گانه اين شهر» است و در مجموع در 68 كتابخانه شهر تهران از 1320 نفر پرسشهايي در اين زمينه شده است.
بر اساس اين پژوهش 84/ 57 درصد مراجعهكنندگان به كتابخانههاي تهران زنان، 07/ 57 درصد از مقطع دبيرستان و نيز 72 /51 درصد بين سنين 17 تا 20 سال هستند.
چهار رويكرد پيشنهادي براي ارزيابي
دكتر يزدان منصوريان معتقد است: براي ارزيابي كيفيت و عموميت خدمات دركتابخانهها بايد چهار رويكرد معرفيشده شامل هدفمداري، كتابدارمداري،كاربرمداري و مديريتمداري را به صورت تركيبي مبناي سنجش قرار دهيم.
در رويكرد هدفمدار، معيارهاي ارزيابي بر اساس ميزان تامين اهداف از پيش تعيين شده مورد توجه قرار ميگيرد. اين استاد دانشگاه خاطرنشان ميگويد: «در رويكرد مديريتمدار، خدمات كتابخانهها بر اساس معيارهاي علم مديريت، مانند مديريت كيفيت فراگير مورد توجه است. همچنين در رويكرد كاربرمدار، استفادهكنندگان و نيازهاي آنها مبناي مقايسه و ارزيابي قرار ميگيرد.» در رويكرد كتابدارمدار، معيارهاي برگرفته از استاندارد حرفهاي كتابداري، مانند «ايفلا» مورد توجه است. در عين حال،تركيبي از اين رويكردها ميتواند امكان ارزيابي مناسبتري را در اختيار ما قرار دهد.»
هدفهاي دور از دسترس
مطابق سند چشماندازي كه سياستهاي كلان جمهوري اسلامي را مشخص ميكند، اعضاي كتابخانههاي عمومي ايران بايد تا سال ۱۴۰۴ به ۲۰ ميليون نفر رسيده باشد. براي رسيدن به چنين موقعيتي لازم است استفاده كنندگان از كتابخانههاي عمومي تقريبا ۲۰ برابر شوند و تعداد كتابخانهها و امكاناتشان نيز به همان نسبت افزايش يابد.
اين در حالي است كه منصور واعظي، رئيس نهاد كتابخانههاي عمومي كشور در گفتوگويي كه در سال ۸۶ انجام داده گفته بود: بايد تا آخر سال ۸۸تعداد اعضاي كتابخانههاي ايران به سه ميليون نفر برسد. مطابق آماري كه همين نهاد منتشر كرده درصد افزايش اعضاي كتابخانهها در سال ۸۶، ۴/۱ درصد و در سال ۸۷ كه سالي استثنايي به شمار ميرود حدود هشت درصد بوده است. اين نهاد تعداد اعضاي كتابخانههاي سراسر كشور تا پايان سال ۸۷ را يك ميليون و ۷۶ هزار نفر اعلام كرده است.
دور از استاندارد جهاني
تازهترين آماري كه از سوي نهاد كتابخانههاي عمومي كشور منتشر شده، نشان ميدهد كتابخانههاي ايران با استانداردهاي جهاني فاصلهاي نجومي دارند. مطابق معيارهاي پيشنهادي «اتحاديه بينالمللي انجمنهاي كتابداري» (آيفلا IFLA) در كشورهاي در حال توسعه بايد به ازاي هر باسواد حداقل يك و نيم جلد كتاب در كتابخانههاي عمومي وجود داشته باشد. با اين حساب لازم است بيش از ۷۹ ميليون جلد كتاب در قفسه كتابخانههاي ايران جا بگيرد تا كشور به كمترين ميزان پيشنهاد شده براي كشورهاي در حال توسعه برسد. اين تعداد تا پايان سال ۸۷ حدود ۱۶ ميليون جلد گزارش شده است. تعداد كل كتابخانههايي كه زيرپوشش نهاد ياد شده قرار دارند ۱۷۰۶ باب بيشتر نيست. مدير روابط عمومي نهاد كتابخانههاي عمومي در گفتوگويي كه ۲۵ تيرماه ۸۸ در روزنامه خراسان منتشر شد، تعداد كتابخانهها را ۱۸۰۰ و تعداد كتابهاي موجود در آنها را ۱۹ ميليون نسخه اعلام كرد.
