دو روي سكه «رندان مست» چندان شباهتي به هم ندارند. يك روي اين سكه حاشيه‌هاست كه از قضا جزو پرسروصداترين‌ها در كارنامه محمدرضا شجريان است. روي ديگر، متن ماجراست كه جزو معمولي‌ترين آثار او است. بازخواني آخرين آلبوم گروه‌نوازي «شهناز» با صداي محمدرضا شجريان و سرپرستي مجيد درخشاني، علي‌القاعده بايد ناظر به دو بخش متن و حاشيه باشد.
1- شايد «رندان مست» پرفروش‌ترين كار محمدرضا شجريان شود. هر كس توي اين چند روزه به سي‌دي‌فروشي‌ها و كتاب‌فروشي‌ها سري زده و سراغ آخرين آخرين آلبوم شجريان را گرفته، قطعا ملتفت ماجرا شده است. رندان مست دليلي براي تبديل شدن به پرفروش‌ترين آلبوم محمدرضا شجريان را ندارد، احتمالا جز حاشيه‌ها.
ماجراي اعتراض شجريان به پخش آثارش در تلويزيون در بحبوحه مسائل بعد از انتخابات و حمله‌ برخي سايت‌هاي آن‌چناني سياسي عليه او و البته برخي اظهارنظرهاي مسئولان صدا و سيما و زير سوال بردن كارنامه استاد، شرايطي را فراهم آورد كه خريد و فروش «رندان مست» جنبه‌هاي فرامتني پيدا كند.
بسياري از آنهايي كه تابه‌حال يك بار هم كار موسيقي اصيل (سنتي) ايراني نخريده بودند، اين بار سي‌دي استاد را در سي‌دي‌فروشي‌ها سراغ گرفتند، تا از لج «بعضي‌ها» هم كه شده ركورد فروش را همان هفته اول بزنند. وقتي به جاي «بيداد» و «شب سكوت كوير» و «چشمه نوش» و بقيه شاهكارها، در تاريخ ثبت شود كه «رندان مست» همه ركوردها را براي خود ثبت كرده، لابد يك مسائلي در ميان بوده است.

2-رندان مست، ضبط و ويرايش شده اجراي پاييزي شجريان با گروه شهناز است. گروه شهناز بيش از آنكه در ذهن مي‌گنجيد جوان بودند. هضم اين قضيه كار چندان ساده‌اي نبود كه به جاي محمدرضا لطفي و پرويز مشكاتيان و حسين عليزاده و كيهان كلهر و... جوانان 30، 35 ساله‌اي را ببينيم كه قرار بود جواب آواز شجريان را بدهند. البته سابقه ساز و آواز شجريان با 30، 35 ساله‌ها سابقه‌ بدي نبود. بهترين كارهاي كارنامه شجريان اجراها در همين سن و سال است. (فايل تصويري ساز و آواز ابوعطاي لطفي و شجريان را به ياد بياوريد. بعيد است سن‌شان از 30 سال بيشتر باشد، اما كار جزو پخته‌ترين كارهاي اين دو نفر است.) اما فاصله ميان نوازندگان و شجريان بيش از اين حرف‌ها بود.
گروه شهناز دست‌چين‌شده بهترين نوازندگاني بودند كه سال‌ها مجيد درخشاني در گروه خورشيد با آنها كار مي‌كرد. البته عده‌اي از اعضاي خوب خورشيد از همراهي با شهناز بازماندند. آنها با پيوستن به گروه شيداي لطفي، زير بار تعهدي رفته بودند كه به آنها اجازه نمي‌داد با كس ديگري جز محمدرضا لطفي كار كنند. به هر حال گروه شهناز هم مانند گروه خورشيد و ساير گروه‌هايي كه مجيد درخشاني با آنها كار مي‌كرد نقطه قوت ويژه‌اي داشت. گروه‌نوازي‌هاي درخشاني به لحاظ رنگ‌آميزي و بازي‌هاي ريتميك حرف ندارد و انصافا در اين مورد شهناز هم حرفي نداشت. اما در تكنوازي‌ها تعدادي از اعضاي گروه بد نبودند، اما تعدادي كمتر از حد انتظار به نظر مي‌رسيدند؛ به خصوص در شرايطي كه نشستن محمدرضا شجريان روي سن انتظارات را بيش از حد بالا مي‌برد.
در اجراي صحنه‌اي و آلبوم رندان مست، گروه‌نوازي‌ها نه‌تنها بد نبود، بلكه ايراد خاصي هم نداشت. شايد ضعف ملوديك قطعات كمي به چشم مي‌خورد، اما در كار خوب گروه‌نوازي و در هماهنگي كامل و شور ريتميكي كه ايجاد مي‌كرد، هيچ كس ترديدي نداشت و ندارد. اما مساله تكنوازي‌ها بود كه چندان راضي‌كننده نبود. خود شجريان اما همواره از گروه با جديت دفاع كرده است. او در بروشور آلبوم نوشته است: «انگيزه تشكيل گروه شهناز نيازي بود كه سال‌ها به گروه بزرگ سازهاي ايراني با تنظيمات چندصدايي و با رنگ‌هاي بيشتر احساس مي‌شد. از طرفي نوازندگان تحصيلكرده، توانا، پرانگيزه و جواني هم به عرصه موسيقي اصيل وارد شده بودند كه جز با تشكيل اركسترهاي بزرگ‌تر بهره‌گيري از هنر ايشان ميسر نبود.
بنابراين با كمك و همفكري دوست ديرينه هنرمندم آقاي مجيد درخشاني كه علاقه وافري به اين موضوع داشتند، نوازندگان انتخاب و دعوت شدند.» او همان موقع‌ها هم در گفت‌و‌گويي اذعان كرد گروه ضعف‌هاي اساسي دارد و گفت طبيعي است كه نوازندگان جوان نتوانند از پس جواب آواز بربيايند. اما‌ اي كاش برنامه به گونه‌اي تنظيم مي‌شد كه تنها دو، سه نفري كه خوب ساز مي‌زدند، جواب آواز مي‌دادند (مثل خود درخشاني و رامين صفايي كه انصافا از پس سنتور و بم‌ساز -هر دو- خوب برآمدند).
ولي به هر حال نبايد اين‌قدر بي‌رحمانه ارزش كار اعضاي جوان گروه شهناز را زير سوال برد. اجراي بي‌نقص چهارمضراب‌ها و تنظيم خوب مجيد درخشاني جزو قابليت‌هاي بالايي بود كه كار در فضاسازي داشت؛ فضايي كه در اين چند سال اخير به خاطر كوچك بودن اركسترها كمتر شاهد آن بوده‌ايم؛ فضايي كه براي لحظاتي يادآور خاطره خوب «در خيال» بود و...
3- كنسرت پاييزي گروه شهناز البته نكات مهم ديگري هم داشت كه توي آلبوم ردي از آنها نيست. ولي به هر حال شنيدن دوباره حال و هواي اجراي زنده را براي آدم زنده مي‌كند كه نقل آن خالي از لطف نيست. همان موقع برگزاري كنسرت در نقدي در اين باره نوشته بودم: مسائل ديگري هم در اين ميان وجود داشت كه رگه‌هايي از اميد را در جان و روح علاقه‌مندان موسيقي اصيل ايراني به وجود آورد.
نام مژگان شجريان را پيش‌تر با عنوان طراح صحنه كنسرت‌ها و گرافيست آلبوم‌ها زياد ديده بوديم، اما مژگان شجريان اين بار در قامت نوازنده سه تار روي صحنه حضور يافت تا نويددهنده ظهور شجرياني ديگر پس از همايون در عالم موسيقي ما باشد. اگرچه مژگان چندان در عرصه نوازندگي درخشان ظاهر نشد و حتي موقع تكنوازي، چندجايي ايرادهايي به گوش آمد اما همخواني مختصر او در بخش پاياني مرغ سحر، آن‌قدر خوب بود كه كفايت كند و ميان صداي جمع همخوانان ويژه به نظر برسد.
آن‌قدر كه آه از نهاد بنده و خيلي از حاضران در سالن دربياورد كه‌اي كاش مژگان شجريان در اين كنسرت يا هر كنسرت ديگري در ايران يا حتي خارج از ايران، به عنوان همخوان به موسيقي ايراني معرفي مي‌شد، شجرياني ديگر كه علاوه بر صلابت هنري شجريان‌ها، در صدايش ظرافتي همانند پدر و برادر خود دارد.
4- «رندان مست» شامل قطعاتي چون زنگ شتر برگرفته از رديف ميرزا عبدالله، ساز و آواز، تصنيف چشم ياري از ساخته‌هاي شجريان با تنظيم مجيد درخشاني روي غزلي از حافظ، ساز و آواز، تصنيف باد صبا ساخته حسام‌السلطنه مراد و با شعري از ملك‌الشعراي بهار، آواز شوشتري، چهارمضراب بيداد و تصنيف رندان مست از ساخته‌هاي مجيد درخشاني روي غزلي از مولانا در دستگاه همايون است.
درباره هر كدام از اين قطعات بايد به تفصيل نقد نوشت، اما به دو دليل اين نقد مفصل موكول به هفته بعد مي‌شود. نخست آنكه مجال اين صفحه محدود است و دوم به دليل آنكه به دليل استقبال زياد مردم، هنوز موفق نشده‌ام سي‌دي را تهيه كنم و براي نوشتن اين يادداشت بيشتر از حافظه‌ام كمك گرفته‌ام. ولي با رجوع به همين حافظه‌اي كه از اواخر مهرماه پارسال تا الان باقي‌مانده بايد معترف شوم كه «رندان مست» جزو كارهاي خوب و البته ماندگار استاد است؛ حتي اگر نقدهايي هم به بخش‌هايي از آن داشته باشيم.

«سرزمين گوجه‌هاي سبز»، داستان تمام عياري است از دشواري‌ها و خفقاني كه حكوكت توتاليتر چائوشسكو بر سر مردمان روماني آورد، داستاني كه نااميدي، بيم و بي‌اعتمادي براي مردان و زناني زندگي از كف داده را به غايت بي‌نظير به تصوير مي‌كشد و اينها همه از قلم ‌زني روايت مي‌شوند كه خود نيز زخم خورده دولت كمونيستي روماني است. در واقع سرزمين گوجه‌هاي سبز اكنون در رده ادبيات سياسي يكي از مطرح‌ترين داستان‌هايي است كه روزگار تلخ سايه ديكتاتوري را روايت مي‌كند. «طاهر بن جلون» دو سال پيش در مراسم جايزه ايمپك دابلين لحظه‌اي كه مي‌خواست جايزه «هرتا مولر»را به او هديه كند، گفت: «در واقع اين كتاب داستاني ندارد، بلكه تاريخ شفاهي جواناني است كه زندگي خود را حلق‌آويز كردند تا كمي آسوده شوند و اين عين حققيت است.» هرتا مولر يكي از پركارترين نويسندگاني است كه سعي در به تصوير كشيدن تباهي انسان در حكومت‌هاي ديكتاتوري و استبدادي دارد. او در سال 1953 در دهكده‌اي آلماني زبان در روماني و از پدر و مادري آلماني به‌دنيا آمد. در دانشگاه به تحصيل ادبيات آلماني و رومانيايي مشغول شد و به عضويت گروهي از نويسندگان آرمان‌گرا درآمد كه براي رسيدن به آزادي بيان در حكومت ديكتاتوري چائوشسكو تلاش مي‌كردند. پس از اتمام تحصيلاتش در سال 1976 به عنوان مترجم در كارخانه‌اي مشغول به كار شد اما در سال 1979 به علت همكاري نكردن با پليس مخفي از كار بركنار شد. طي اين مدت اولين مجموعه داستانش را نوشت كه به خاطر رضايت ندادن به سانسور اثرش تا سال 1982 اجازه چاپ نگرفت اما همچنان به نوشتن ادامه داد و آثارش به صورت قاچاقي در كشور‌هاي ديگر منتشر شدند تا اين كه پس از سخنراني‌اش در نمايشگاه كتاب فرانكفورت بر ضد حكومت روماني، ممنوع الكار شد و تحت فشار شديد دولت قرار گرفت و بالاخره در سال 1986 به آلمان مهاجرت كرد و در برلين ساكن شد. مولر در اين كتاب با نگارش سيال و لغزنده‌اش به زيباترين شكل نفوذ ديكتاتوري كمونيسم را به خلوت‌ترين گوشه ذهن مردم اروپاي شرقي به تصوير كشيد. سرگذشت گروهي دانشجوي زخم خورده لهستاني كه در دوره ديكتاتوري نيكولاي چائوشسكو، سرزمين خود را ترك مي‌كنند و به بخارست پناهنده مي‌شوند غافل از اينكه حكومت رماني سايه سنگيني دارد كه حتي آپارتمان‌هاي تاريك و كثيف منطقه فقيرنشين شهر هم از آن در امان نيست. ترزا(راوي)، ادگار، كورت و گئورگ و البته لولا همگي سرخورده از آنچه كه روياهاي‌شان را فرو ريخته، گوشه عزلت مي‌گيرند. گئورگ به آلمان پناهنده مي‌شود، كورت خودش را در آپارتمانش حلق‌آويز مي‌كند و ادگار و ترزا هم همين طور.
اين چهار شخصيت، چنان كه انتظار مي‌رود، نه‌تنها با حس نيرومند همدلي و يگانگي- در اندازه‌هاي آرماني داستان‌ها و رمان‌هاي از پيش انديشيده‌شده- گردهم نيامده‌اند بلكه چون هيچ‌كس ديگر را جز خود ندارند، گاه تندتر از دژخيمان يكديگر را تحقير مي‌كنند و آزار مي‌دهند كه اين امر نشان از صداقت و ژرف‌نگري نويسنده‌اي هوشمند دارد. اما اين توده محصور در وحشت حكومت رماني چنان با ساز‌و‌كار دستگاه خو گرفته‌اند كه از ذره‌اي وقوف بر تباهي و نكبت چاره‌پذيرشان، آگاهانه مي‌گريزند و ترجيح مي‌دهند امكان خواب و خور سگي‌شان بر مداري جاودانه بچرخد و رمان اين‌گونه با ناتمامي به پايان مي‌رسد. بيشتر نوشته‌هاي مولر نشات گرفته از خاطرات و تجربيات شخصي او است. همچنين است رمان «سرزمين گوجه‌هاي سبز» كه در سال 1994 در آلمان( با عنوان قلب حيواني) منتشر شد. ويژگي عمده اين كتاب زبان شاعرانه پر از استعاره و كنايه آن است. كنايه‌ها و استعاره‌هايي كه در طول اثر بارها تكرار شده، رشد كرده و گسترش مي‌يابند. زيبايي نثر نويسنده و شوخ‌طبعي‌هاي پنهان در بعضي از تشبيهات و تصوير سازي‌ها باعث قابل تحمل شدن زشتي‌هايي شده كه روايت مي‌شوند. كتاب سرزمين گوجه‌هاي سبز، نمادي از خفقان است. روي جلد كتاب دو چشم سياه ترسيده ترسيم شده، نگاهي وحشت زده پشت ميله‌هاست. لب‌هايي خاموش و بسته... و اينجاست سرزمين گوجه‌هاي سبز. در ورق ورق كتاب، دست‌هايي را مي‌خواني كه بي‌اختيار بايد دست بزنند و چشم‌هايي كه گريستن را حتي اجازه مي‌خواهند و شعرها، دفترها و كليدهايي در سراسر كتاب است كه همواره دزديده مي‌شود.

روزگار سختي شده است. ديگر در صفحه هنر هم نمي‌توان از گل آفتابگردان يا افتتاح نمايشگاهي در موزه هنرهاي معاصر حرف زد. انگار از هرچه بگوييم به كسي برمي‌خورد و چند خطي كه با خودكار نوشته شده، هيچ‌وقت به شكل حروف چاپي درنمي‌آيد به همين دليل شايد بهتر باشداين هفته به يك عكس از عكاسان خارجي بپردازيم تا نه به كسي بربخورد و نه خطي از نوشته‌ها حذف شود.
***
يكي از عكس‌هاي ماندگار قرن بيستم به پرستشگاهي بودايي در كشور برمه مربوط مي‌شود. چند راهب قرمزپوش در مقابل سنگ عظيمي نشسته‌اند كه انگار در حال سقوط است. سطح سنگ، رنگ طلايي براقي دارد و راهب‌ها هم دست‌هايشان را به حالت دعا به هم چسبانده‌اند. حالت بي‌تعادلي قدرتمندي در اين تصوير وجود دارد كه بيش از هر چيز ديگر، خود را به ذهن مخاطب تحميل مي‌كند.
سنگ طلايي، تقريبا نيمي از كادر را پر كرده است و چشمان مخاطب، بعد از ديدن آن توده عظيم طلايي، متوجه چند لكه كوچك قرمزرنگ مي‌شود كه سمت راست صخره در حال دعا نشسته‌اند و انگار در برابر عظمت آن، ذره‌اي بيش نيستند. سمت چپ كادر، افقي آبي ديده مي‌شود كه در آن آسمان و تيرگي تپه‌هاي دوردست به هم مي‌رسند. همين افق بي‌انتها به تلقين حس بي‌تعادلي كمك بسياري مي‌كند و اگر شما عكس كاملي از اين پرستشگاه بودائيان را ببينيد به هنر «هيروجي كوبوتا» پي خواهيد برد. كوبوتا با عكس خود به پالايش فضاي اصلي دست زده و حاصل آن، همين عكس حيرت‌انگيزي است كه مي‌بينيد.
هيروجي كوبوتا، عكاس 70 ساله ژاپني، اين تصوير را در سال 1978 ثبت كرده است. او در سال 1939 در ژاپن به دنيا آمد و پس از آنكه در سال 1962 از دانشگاه واسدا در توكيو در رشته علوم سياسي فارغ‌التحصيل شد به آمريكا مهاجرت كرد.
زندگي او در آمريكا به انجام كارهاي مختلف گذشت و در كنار آنها به عكاسي نيز ادامه داد تا اينكه بالاخره در سال 1965 اولين قرارداد رسمي خود را با روزنامه تايمز امضا كرد. قرارداد او براي عكاسي از آرامگاه جكسون پولاك، نقاش معروف آمريكايي بود. اين عكاس ژاپني در سال 1968 به كشورش بازگشت و به عنوان عكاس كار خود را دنبال كرد. بالاخره در سال 1971 به عضويت آژانس مگنوم درآمد و به عنوان چهره‌اي جهاني شناخته شد.
اما برگرديم به سراغ عكس معروف كوبوتا. هرچند در اين تصوير رنگ‌ها نقشي اساسي دارند اما كوبوتا پيش از عكاسي به شيوه رنگي، در عكس‌هاي سياه و سفيد خود نيز نشان داده بود توانايي فوق‌العاده‌اي در عكاسي از فيگورهاي انساني و طبيعت وحشي دارد. فكر مي‌كنيد چرا در اين عكس، سنگ طلايي كه محور اصلي عكس است به طور كامل در كادر قرار نگرفته و بخش بالايي آن حذف شده؟
اين سنگ مقدس در روستايي به نام كينپون قرار دارد و روي آن مناره‌اي 5/5 متري نصب شده. با ديدن عكس كوبوتا به نظر مي‌آيد، سنگ طلايي روي صخره‌اي مرتفع و دره مانند قرار گرفته باشد. اما اگر عكس‌هاي ديگري از اين معبد را ببينيد و كل تصوير مشخص شود، متوجه مي‌شويد سنگ طلايي، روي سنگي تقريبا به همان اندازه قرار گرفته و در سمت چپ آن كه در عكس كوبوتا آن را نمي‌بينيم. مسيري پله‌اي براي دور زدن سنگ و رسيدن به كنار آن وجود دارد.
همان‌طور كه گفته شد، عكاس ژاپني با نگاهي كاملا هنرمندانه به منظره پيش روي خود نگاه كرده است. او به جاي آنكه به شكلي منفعل دكمه شاتر را فشار دهد، ابتدا منظره‌اي كه مي‌بينيد را كاملا پالوده كرده و سپس به ثبت آن پرداخته است. او سابقه‌اي ديرينه در عكاسي از مناظر كشورهاي جنوب شرق آسيا دارد و همين تجربه در ثبت اين عكس زيبا ديده مي‌شود. كوبوتا فقط براي عكاسي از كشور چين بين سال‌هاي 1979 تا 1984 سفرهاي مختلفي انجام داد كه مجموع آن به بيش از هزار روز رسيد.

مجموعه تئاتر شهر در ماهي كه گذشت، پنج نمايش مختلف را در گونه‌هاي مختلف ارائه كرد كه در آنها نوعي تنوع موضوعي به‌چشم مي‌خورد. با اين حال، عمده نمايش‌ها نظير «شهر شطرنجي» و «عروسي» در سايه گونه كمدي قرار داشتند.
در اين ميان «اوسنه گمشده» يك كار عروسكي بود كه در كارگاه نمايش اجرا شد. «پيچ تند» نيز به كارگرداني كتايون فيض‌مرندي و با متني از آرش عباسي نمايشي متفاوت نسبت به ساير كارها بود.
«پيچ تند» حكايت يك خانواده ارمني- ايراني است كه متشكل از مادر، يك خواهر مجرد و يك خواهر متاهل است. محور اصلي داستان خواهر متاهل است كه پس از يك‌سال زندگي مشترك خانه همسر را رها كرده و به منزل مادر آمده اما در اضطراب شديدي به‌سر مي‌برد.
دليل اين اضطراب عقايد سياسي‌اي بوده كه در سنين نوجواني داشته و كتاب‌هايي كه در آن زمان مي‌خوانده است. وي از اين مي‌ترسد كه دوستش گرفتار شده و او را لو دهد. مادر و خواهر ترس بي‌مورد او را مدام گوشزد مي‌كنند اما زن بدبين، بر نظر خود مصر است و با هر صداي زنگ در، از جا مي‌پرد.
داستان با دو قصه فرعي ديگر ادامه پيدا مي‌كند. حضور داماد خانواده براي بازگرداندن زن با اضطراب مادر از حال فرزندش كه در جبهه جنگ حضور دارد و از نيروهاي داوطلب بوده، به‌صورت موازي پيش مي‌رود و تعليق‌هاي داستان با اين دو قصه هم‌آواز مي‌شوند.
زمان داستان هنگام پذيرش قطعنامه 598 سازمان ملل براي اختتام جنگ است. داماد در يك تنش عصبي حاصل از رفتار زن، روي خانواده اسلحه مي‌كشد و در اين جو متشنج تلفن مرتب زنگ مي‌خورد. مادر نگران حال پسرش است و همين موضوع با موضوعات ديگري چون اعتراف داماد به قلابي بودن اسلحه، دادن خبر شهادت پسر به داماد – كه از مادرزن پنهان مي‌كند – و فراز و فرودهاي پي‌درپي، شتاب زيادي مي‌گيرد و تماشاگر را از خشكي ديدن يك كار نسبتا طولاني مي‌رهاند. بازي خوب علي سهرابي نيز در نقش داماد با چهره‌اي متفاوت به جذابيت كار مي‌افزايد و يك نمايش مقبول را ارائه مي‌كند.
با پايان گرفتن نمايش كه اعلام پذيرش قطعنامه است، يك زن و شوهر بلاتكليف باقي مي‌مانند، يك فرزند شهيد، يك مادر داغديده و خواهري كه به دلايل غيرمنطقي از كاري كه به آن عشق مي‌ورزد معلق شده است. اينكه آينده اين خانواده چه مي‌شود، مساله‌اي است كه كارگردان به آن اشاره نمي‌كند و اين تماشاگر است كه بايد آينده اين خانواده را حدس بزند.
نام نمايش برگرفته از يكي از ديالوگ‌هاي داماد خانواده است كه در آنها دارد احساساتش را براي همسرش توصيف مي‌كند و حالت دستپاچه‌اي دارد مبني‌بر اينكه حس مي‌كند «با سرعت زياد در يك پيچ تند قرار گرفته است.»
«پيچ تند» تنها نمايش جدي تئاتر شهر در ماه گذشته بود كه البته رگه‌هاي طنز در آن ديده مي‌شد و آن نيز به شخصيت‌پردازي داماد خانواده بازمي‌گشت. موضوعي كه متن اصلي را از كسالت دور مي‌كرد. يك نمايش متوسط با نگاهي به آدم‌هاي معمولي.

اورسن ولز اعجوبه تمام تاريخ سينما در پاسخ به سوالات بي‌شماري كه از او در رابطه با اين حد و حجم توانايي‌اش مي‌شد يك جمله بيادماندني دارد، او مي‌گويد: براي اينكه فيلمساز خوبي شويد بايد هر فيلمي را ببينيد.
اين حرف ولز توجيه خوبي است كه وقتي يك فيلم نه چندان خوب را مي‌بينيد شرمگين و متاسف نباشيد.
بگذريم! متاسفانه يا شايد هم خوشبختانه (گاهي فاصله خوشبختي و بدبختي از يك تار مو هم باريك‌تر مي‌شود) موفق نشدم فيلم«سوپراستار» آخرين ساخته تهمينه ميلاني را در جشنواره فجر امسال ببينم. گرفتاري‌ها و مشكلات مشتركمان نيز دل و دماغي براي سينما رفتن و ديدن اين فيلم در زمان اكران عمومي باقي نگذاشت. تا آنكه ««سوپراستار» راهي شبكه سينماي خانگي شد با تمام اين اوصاف، تعاريف و تمجيدهايي كه از اين فيلم در جشنواره امسال شد، جوايزي را كه گرفت و نگرفت و البته نام تهمينه ميلاني و تجربه‌‌هايش و البته توصيه اورسن ولز بزرگ بهانه خيلي خوبي بود تا پاي تماشايش بنشينم. اما واقعيت اين ‌است كه در پايان فيلم و هنگامي كه تيتراژ روي چهره «سوپراستار» ظاهر شد نه‌تنها چيزي عايدمان نشده بود بلكه اين حقيقت بزرگ به ذهن رسيد كه ميلاني عملا بعد از فيلم دوزن روندي نزولي در فيلمسازي پيش گرفته است.
هرچند «آب‌وآتش» با همه ايرادات بزرگش نويد آغاز راهي جديد را مي‌داد اما «سوپراستار» نقطه اميدي نبود كه نسبت به فيلمسازي صاحب ايدئولوژي وجود داشت. در مورد ««سوپراستار» چه مي‌توان گفت؟ به‌راستي چيز قابل توجه و جديدي نيست. فيلم فارسي؟ سنگام در قرن بيست‌ويكم؟! «سلطان قلب‌ها»ي درجه دو...
براستي چنين فيلم‌هايي منتقد را در همان ابتداي ورود با اين حقيقت روبه‌رو مي‌كنند كه چيز زيادي براي نقد وجود ندارد اما آنچه به‌عنوان يك آسيب اصلي يا شايد يكي از اصلي‌ترين منشاء‌هاي افت و عدم بالندگي كارگردانان با استعدادي مثل ميلاني در اين ميان وجود دارد، اشتباهات عجيب و غريبي است كه در جايگاه حائز اهميتي مثل جشنواره فجر رخ مي‌دهد. وقتي شهاب حسيني و فتانه ملك محمدي به‌خاطر بازي در «سوپراستار» مورد تقدير قرار مي‌گيرند و حسيني يكي از بهترين جوايز موجود در هر جشنواره‌اي را به خانه مي‌برد يعني اينكه ميلاني به‌عنوان كارگردان كارش را خوب انجام داده و فيلم هم بستر مناسبي براي درخشش بازيگران بوده و البته اينكه يعني بازيگر بهتري هم در ميان تمام فيلم‌ها وجود نداشته است. شهاب حسيني بازيگر بدي نيست اما «سوپراستار» جزو بازي‌هاي خوبش به‌حساب نمي‌آيد. يك بازي ژستيك و تصنعي. همان چيزي كه اگر حسيني از آن دور شود، مي‌تواند او را به بازيگري بسيار بهتر تبديل كند همين ژست‌هاي مصنوعي است. او هميشه مقابل دوربين فيگورهاي خاصي مي‌گيرد كه در بازيگري امروز جايي ندارند. حسيني بايد هرچه سريع‌تر خودش را از اين نوع بازي كه ريشه‌هايش در باليوود است، فاصله بگيرد. با اين‌حال «سوپراستار» مجال مناسبي است تا حسيني بتواند فيگورهاي قهرمانانه‌اش را به نمايش بگذارد. فتانه ملك‌محمدي نيز بعد از تقديري كه از طرف جشنواره از او شد، حق دارد امروز خودش رايك بازيگر تمام عيارتصور كند اما يك نفر هم بايد پاسخ اين سوال را بدهد كه براساس چه معياري بازي اين جوان اين‌چنين مورد تحسين داوران جشنواره قرار مي‌گيرد. «سوپراستار» معيار مناسبي براي سنجش توانايي‌هاي تهمينه ميلاني نيست. همانطور كه «واكنش پنجم» و «زن زيادي» معيار‌هاي خوبي نيستند.
دو زن شايد هنوز هم بهترين ساخته ميلاني باشد اما به نظر نمي‌رسد آن نوع سينماي رئاليستي چندان مورد علاقه ميلاني نباشد. او بيشتر شيفته سانتيمانتاليسم است و از اين نظر آب‌وآتش مي‌توانست براي او يك كار تجربي به حساب بيايد. اتفاقا اگر از لحاظ ساختاري و اجرا چنين سبكي تقويت شود شايد صنعت سينما هم در ايران رونق بگيرد.
در مورد آخرين ساخته تهمينه ميلاني چيز خاصي براي گفتن وجود ندارد. شايد او اين‌بار نيز مثل هميشه پس از ساختن چند فيلم متوسط يا بد دوباره يك فيلم خوب بسازد. اما آنچه مشخص است اين است كه فيلمي براي «سوپراستار» براي هيچ‌كس از ميلاني گرفته تا بازيگران و مخاطب چيزي ندارد. حتي براي شهاب حسيني كه ممكن است به‌خاطر اين تقدير نابه‌جا دچار غرور
كاذب شود.